محسوس بود . چيزى كه مايهء اشتباه شد آن بود كه خط نصف النهار با قطب‌نما قريب به شانزده درجه تفاوت داشت و اگر شش هفت درجه او را به جهت انحراف مقناطيس فرض كنيم ممكن است . ولى در باقى او چيزى كه مسكت نفس باشد و الآن وجه او را تحرير توان كرد نيافتيم . اگرچه اهل اروپا قائل به تغيير نصف النهار در ازمنهء كثيره هستند كه در اين مرحله دخيل است . چنان‌كه از شكل واضح مىشود يكى از خطوط موازى خط نصف النهار نبود و پانزده درجه منحرف از آن خط بود به طرف مشرق آن خط سمت قبله است و ساير آثار دلالت بر آنچه لازمهء رصد است از بناى ابنيه و ديوار ممتد كه بطلميوس او را « لبنه » خوانده است و در اين رصد « ربع » نام نهاده و لابد از ديوار و بناى هندسى است ، داشت . [ 4 ب ] از غربى تپه « درياى شها » پيداست كه معروف به درياى شاهى است و در غربى تپه دخمهء بزرگى است كه دهن دخمه رو به غرب است و در آن دخمه راهها و سوراخها است و در آن دخمه دو صفّهء بزرگ است و در هر صفّه علامت قبرى است كه طول قبر از مشرق به مغرب است و زير قبر سردابى است كه ميّت را آنجا گذاشته‌اند . آقا مير مهدى پسر مير سلام الله نوادهء مير فتّاح مراغه‌اى كه پيرمرد است و قريب به هشتاد سال دارد از قول ملكم صاحب انگليس مىگفت كه او مىگفته قبر شمعون حوارى است در اينجا مدفون است ، الله يعلم . و روز ديگر نواب نايب الاياله به اتفاق استاد كل به جهت تحقيق بعضى دقايق كه روز قبل فراموش شده بر تل رفتند و رسيدگى نمودند . صورت اين است كه نموده شده است . [ 5 الف ] و بعد از ديدن تل و دخمه مراتب را به عرض هميون رسانيده اعليحضرت شاهنشاهى روز ديگر به تماشا بر بالاى تل برآمده به دقت سياحت فرمودند . هنگام غروب آفتاب بود شعاع شمس محاذى خط مشرق و مغرب واقع شده زياده از مهارت خواجهء عليه الرحمه تمجيد كرده و رحمت فرستادند . پس از مراجعت حكم به اين چاكر شد كه شرح تل و رصد را در صفحه [ اى ] نوشته به عرض سدهء سنيّه رسانيده امتثالا لامر الاعلى شرح مزبور تحرير شد . بعلاوه تفصيل